Wat is DEFCON en wat betekenden de vijf niveaus voor militaire bases zoals Ypenburg in 1962?

Stel je voor: het is 1962, de Koude Oorlog is op zijn heetst, en op een kleine vliegbasis bij Den Haag staat plotseling alles stil.

Vliegtuigen worden gepilot, bommen worden klaargezet, en soldaten wachten ademloos op hun volgende order. Wat er net is gebeurd? De Amerikaanse president heeft het DEFCON-niveau verhoogd. Maar wat is DEFCON precies?

En wat betekende dat voor een plek als Vliegveld Ypenburg? Laten we erin duiken.

Wat is DEFCON precies?

DEFCON staat voor Defense Readiness Condition. Het is een alarmsysteem dat het Amerikaanse leger gebruikt om aan te geven hoe ernstig de dreiging op dat moment is.

Denk aan het als een soort "gevaarschijf" voor het leger. Er zijn vijf niveaus, van DEFCON 5 (minimale dreiging) tot DEFCON 1 (oorlog is begonnen of staat op het punt te beginnen). Het systeem werd in 1959 geïntroduceerd door de Amerikaanse Joint Chiefs of Staff, dus tijdens de Koude Oorlog. Het idee was simpel: iedereen in de militaire keten moet in één oogopslag weten hoe ernstig de situatie is.

Geen lange uitleg nodig, gewoon een cijfer. Dat maakt het snel, helder en dodelijk efficiënt.

De vijf DEFCON-niveaus uitgelegd

DEFCON 5 — Normale paraatheid

Dit is de standaard situatie. Het leger doet gewoon zijn ding: oefenen, trainen, wachten.

Er is geen directe dreiging. Voor bases als Ypenburg betekende dit een relatief rustige dag, met normale vliegoperaties en routine. Iets speelt af op het wereldtoneel.

DEFCON 4 — Verhoogde waakzaamheid

Misschien een politieke crisis, misschien vermoedelijke activiteit van de tegenstander. Het leger gaat op scherp.

Personeel wordt opgeroepen, communicatielijnen worden gecontroleerd, en er wordt extra gelet op alles wat verdacht is. Op Ypenburg zou dit betekenen dat er meer patrouilles lopen en dat vliegtuigen sneller klaar staan. De situatie wordt serieus.

DEFCON 3 — Verhoogde paraatheid

Het leger bereidt zich voor op mogelijke actie. Vliegtuigen worden gewapend, bemanningen worden op hun post geplaatst, en de communicatie met het hoger commando loopt op volle toeren.

Dit is het niveau waarop dingen echt serieus worden. Tijdens de Cubacrisis in oktober 1962 werd DEFCON 3 bereikt door een groot deel van de Amerikaanse strijdkrachten.

DEFCON 2 — Groot gevaar

Oorlog is waarschijnlijk. Het leger staat klaar om binnen enkele uren in actie te komen. Vliegtuigen staan op de startbaan, bommen zijn geladen, en elke seconde telt. Dit is het hoogste niveau dat in de praktijk ooit is bereikt.

Tijdens de Cubacrisis werd DEFCON 2 alleen afgekondigd voor de Strategic Air Command (SAC), de luchtmachteenheid die verantwoordelijk was voor de nucleaire bommen. De rest van het leger bleef op DEFCON 3.

DEFCON 1 — Nucleaire oorlog is begonnen

Dit is het allerergste scenario. Oorlog is niet meer een dreiging, maar een realiteit. Het leger is volledig operationeel en voert direct orders uit.

Tot op heden is DEFCON 1 nooit afgekondigd. En laten we hopen dat dat zo blijft.

Wat betekende DEFCON voor Ypenburg in 1962?

Vliegveld Rijswijk-Ypenburg was in de jaren 60 een belangrijke NATO-basis in Nederland. Het was een van de plekken waar Amerikaanse troepen en apparatuur gestationeerd waren als onderdeel van de verdediging tegen de Sovjet-Unie.

Toen president Kennedy tijdens de Cubacrisis het DEFCON-niveau verhoogde, voelde Ypenburg dat direct. Op Ypenburg stonden onder andere F-100 Super Sabre jachtbommenwerpers gestationeerd. Toen DEFCON 3 werd afgekondigd, werden deze vliegtuigen klaargezet.

Bemanningen sliepen naast hun toestellen, de radiocommunicatie werd voor escalatiebeheersing opgeschaald, en de spanning was voelbaar.

Het was geen oefening. De wereld stond op het punt om in een nucleaire oorlog te verdwijnen, en Ypenburg was daar middenin. Interessant detail: het callsign PA60CUB, dat verbonden is met radioamateuractiviteit op Ypenburg, verwijst naar de informatievoorziening tijdens de Cubacrisis.

De "60" staat voor 1960, het begin van de decade, en "CUB" voor Cuba. Dit callsign werd gebruikt door een radioamateur die actief was op de basis, en het domein pa60cuba.nl is daar nog een overblijfsel van. Een klein stukje geschiedenis dat herinnert aan een tijd waarin de wereld letterlijk aan de rand van de afgrond stond.

Waarom is dit nog steeds relevant?

DEFCON is geen verhaal uit het verleden. Het systeem bestaat nog steeds en wordt nog steeds gebruikt door het Amerikaanse leger.

En hoewel de Koude Oorlog voorbij is, zijn de hardnekkige mythes over de Cuba-crisis nog steeds niet verdwenen, terwijl de spanningen tussen grote mogendheden onverminderd voortduren.

Russland, China, Noord-Korea — de dreiging is veranderd, maar niet weg. Voor Nederland is het extra relevant. Ons land heeft altijd een sleutelrol gespeeld binnen NATO, en bases zoals Ypenburg (en nu bijvoorbeeld Volkel en Leeuwarden) zijn nog steeds strategisch belangrijk.

Als DEFCON ooit weer wordt verhoogd, zullen Nederlandse bases dat direct voelen. Dus de volgende keer dat je het woord DEFCON hoort — in een film, een documentaire, of op het nieuws — dan weet je precies wat het betekent. Vijf cijfers. Vijf niveaus. En de afstand tussen vrede en oorlog.