Stel je voor: je staat in een verlaten bunkerscomplex in het Gooi, het enige geluid is het geritsel van bladeren en je eigen ademhaling. De dikke betonmuren zweten van vocht, het metaal van een oude deur is geheelroest, en het licht valt schuin door een klein raampje.
▶Inhoudsopgave
Precies hier, op precies deze plek, besloot men vijftig jaar geleden of Nederland nog veilig was. En vandaag? Vandaag staat er een filmmaker met een Sony FX6 en een fotograaf met een Fujifilm X-T5 te werken. Ze maken het erfgoed van de Koude Oorlog zichtbaar. Voor iedereen.
Want laten we eerlijk zijn: de Koude Oorlog is niet voorbij. Niet echt.
De bunkers, radarinstallaties, verstopte commandocentra en voormalige vliegvelden staan er nog steeds. Verspreid over heel Nederland. En in 2026 is er meer belangstelling voor dan ooit. Niet alleen van historici, maar vooral van fotografen en filmmakers die dit erfgoed vastleggen. Voordat het verdwijnt.
Waarom precies nu? De groeiende belangstelling voor Koude Oorlog-locaties
Het is geen toeval dat in 2026 zoveel creatieven zich richten op Koude Oorlog-erfgoed. De huidige geopolitieke spanningen, de oorlog in Oekraïne, de toenemende aandacht voor nucleaire dreigingen, het zorgt ervoor dat mensen weer nadenken over wat er vijftig jaar geleden speelde.
En Nederland was daar middenin. Ons land was een cruciale schakel in het NAVO-systeem.
Denk aan de honderden bunkers die verspreid liggen over het land. De radarinstallaties op Terschelling en in Wier. De voormalige Amerikaanse militaire bases in Brunssum en Schinnen.
Het zijn geen fantasieën uit een filmserie, het is echt. En het staat letterlijk in je straat. Al weet de meeste Nederlander niet eens dat het er is. Daar komen fotografen en filmmakers om het leven in.
Ze laten zien wat er nog staat, wat er gebeurt met deze plekken, en waarom het belangrijk is om ze te behouden.
Of soms juist om ze te laten verdwijnen met respect.
De techniek: hoe professionals Koude Oorlog-locaties vastleggen
Wat opvalt aan de manier waarop hedendaagse makers werken, is hoe technisch geavanceerd het is geworden.
Film: van documentaire tot kunstproject
We hebben het niet alleen meer over een camera en wat mooie foto's. Er wordt serieuze documentairewerk geleverd. Filmmakers gebruiken tegenwoordig camera's als de Blackmagic Pocket 6K Pro, de Sony FX6 en de Canon C70 voor het vastleggen van Koude Oorlog-locaties. Waarom deze apparatuur? Omdat ze uitsteked presteren bij weinig licht.
En laten we het hebben over weinig licht, want een bunker zonder elektriciteit is een uitdaging. Veel makers combineren beelden van nu met historisch materiaal.
Beelden uit het Beeld en Geluid archief, foto's uit de collectie van het Nationaal Militair Museum in Soesterberg, documenten van de Dienst voor het Stadswezen.
Het resultaat is een mengeling van verleden en heden die je als kijker niet meer loslaat. Daarnaast zien we steeds meer dronebeelden. Met een DJI Mavic 3 Pro of een DJI Air 3 kunnen filmmakers vanuit de lucht laten zien hoe een voormalig vliegveld er nu bijvoorbeeld uitziet als natuurgebied.
Fotografie: detail en sfeer boven alles
Die luchtfoto's tonen de schaal van wat er ooit gebeurde. En dat is krachtig.
Fotografen die werken aan Koude Oorlog-projecten richten zich steeds meer op details. Een roestende schakelbak, een krijtbord met half uitgewiste instructies, een kaart met verouderde namen van schijnbare doelen. Het zijn die kleine dingen die het verhaal vertellen.
Populaire camera's voor dit werk zijn de Fujifilm X-T5, de Nikon Z6 III en de Sony A7 IV.
Vaak gekoppeld aan lenzen met een brede hoek, zoals 16mm of 24mm, om de ruimtes in hun volle breedte te vangen. Maar ook macrofotografie komt voor.
Want sommige details zijn pas echt zichtbaar van dichtbij. Wat ook opvalt: veel fotografen kiezen bewust voor zwart-wit of desaturated kleuren.
Het versterkt de sfeer van verval en tijd. Alsof de foto zelf al ouder is dan hij werkelijk is.
Belangrijke locaties in Nederland die je moet kennen
Er zijn in Nederland tientallen plekken waar Koude Oorlog-erfgoed nog zichtbaar is, wat tegenwoordig ook een vast onderdeel vormt van de geschiedenislessen op scholen.
Vliegveld Rijswijk-Ypenburg en het PA60CUB-verhaal
Hieronder een overzicht van de meest fotogene en filmwaardige locaties. Een van de meest bijzondere plekken is het voormalig Vliegveld Rijswijk-Ypenburg. Dit veld was onderdeel van een NAVO-basis en speelde een rol in de radiocommunicatie tijdens de Koude Oorlog.
De bunkers in het Gooi en de Stelling van Amsterdam
Het callsign PA60CUB werd hier gebruikt door een Nederlandse radioamateur, verbonden aan de militaire operaties in de jaren zestig. Het domein pa60cuba.nl verwijst naar deze geschiedenis, hoewel het tegenwoordig grotendeels inactief is.
Radarinstallaties op Terschelling
Voor filmmakers en fotografen is dit soort verborgen geschiedenis goud waard. De Stelling van Amsterdam, een van de UNESCO-werelderfgoederen van Nederland, telt meer dan 45 forten en bunkers.
Veel hiervan speelden ook een rol tijden de Koude Oorlog. Ze werden opnieuw ingericht als commandocentra of schuilplaatsen. Het werk van makers als Hans van der Heijden en de Stichting Menno van Coehoorn zorgt ervoor dat deze plekken toegankelijk blijven voor creatieven. Op Terschelling staan nog altijd de overblijfselen van de Amerikaanse radarinstallaties die hier in de jaren vijftig en zestig werden gebouwd.
De bunkers onder de Maaswerken
Deze installaties waren onderdeel van het DEW-line-systeem, een netwerk van radarstations dat zich uitstrekte van Alaska tot West-Europa. De combinatie van de ruige natuur van Terschelling en de industriële resten van de Koude Oorlog maakt deze plek een favoriet onder fotografen.
Minder bekend, maar minstens zo fascinerend: de bunkers die verspreid liggen onder en rond de Maaswerken. Deze waren bedoeld als schuilplaatsen voor de regering en hoge militairen in geval van een nucleaire aanval. Sommige zijn nog intact, andere zijn opgebroken of staan onder water. Voor filmmakers bieden ze een unieke setting.
Herdenking en bewustwording: waarom dit werk ertoe doet
Bovenal gaat dit artikel over herdenking. De Koude Oorlog is een periode die in Nederland vaak onderbelicht blijft. We herdenken D-Day, we herdenken de Hongerwinter, maar de Koude Oorlog?
Gelukkig zetten veteranenorganisaties zich in voor het bewaren van onze Koude Oorlog-herinneringen.
Die wordt vaak vergeten. Terwijl er in ons land honderden plekken zijn die direct aan die periode verbonden zijn.
Fotografen en filmmakers spelen een cruciale rol in het behoud van dit geheugen. Zonder hun werk zouden deze plekken verdwijnen. Letterlijk. Bunkers worden gesloopt, vliegvelden worden bebouwd, radarinstallaties worden afgebroken.
Maar als er mooie beelden van zijn, als er documentaires over worden gemaakt, dan blijft het gesprek levend.
In 2026 zien we een stijging van projecten die zich richten op Koude Oorlog-erfgoed. Musea organiseren tentoonstellingen, lokale musea in Rijswijk en Den Haag zetten zich in voor behoud, en makers van alle niveaus dragen hun steentje bij. Van de amateurfotograaf met een smartphone tot de professionele documentairemaker met een crew van tien. Dat is precies wat dit erfgoed nodig heeft.
Niet alleen aandacht van historici en beleidsmakers, maar van iedereen. Van mensen die kunnen kijken, voelen en vertellen.
Want de Koude Oorlog is niet alleen geschiedenis. Het is een waarschuwing.
En die verdient het om gezien te worden.
Veelgestelde vragen
Waarom is er nu zo veel aandacht voor de Koude Oorlog?
De huidige geopolitieke spanningen, zoals de oorlog in Oekraïne, zorgen ervoor dat mensen opnieuw nadenken over de dreiging van de Koude Oorlog.
Welke soorten locaties zijn er in Nederland die verband houden met de Koude Oorlog?
Nederland speelde een cruciale rol in het NAVO-systeem en de aanwezigheid van bunkers en radarinstallaties herinnert aan die tijd, waardoor er nu een groeiende interesse is om dit erfgoed vast te leggen. In Nederland zijn er honderden bunkers, radarinstallaties, voormalige militaire bases en commandocentrum verspreid over het land. Voorbeelden zijn de radarinstallaties op Terschelling en in Wier, en de Amerikaanse bases in Brunssum en Schinnen. Deze locaties bieden een uniek inzicht in de periode.
Hoe gebruiken filmmakers en fotografen moderne technologie om Koude Oorlog-locaties vast te leggen?
Hedendaagse filmmakers en fotografen gebruiken geavanceerde camera's zoals de Sony FX6 en Fujifilm X-T5, die uitstekend presteren bij weinig licht, om de bunkers en andere locaties vast te leggen. Ze combineren vaak beelden van nu met historisch materiaal uit archieven en musea, waardoor een boeiend verhaal ontstaat.
Wat is de relatie tussen Nederland en de Koude Oorlog?
Nederland was een belangrijke schakel in het NAVO-systeem tijdens de Koude Oorlog.
Waarom is het belangrijk om deze locaties te behouden of juist te laten verdwijnen?
Het land diende als een strategisch punt voor de verdediging van Europa, met een groot aantal bunkers en radarinstallaties die een cruciale rol speelden in het waarnemen van mogelijke dreigingen. De Koude Oorlog-locaties bieden een belangrijk historisch inzicht in een cruciale periode. Sommige experts pleiten voor het behouden van deze locaties als getuigenissen van de geschiedenis, terwijl anderen beargumenteren dat ze na verloop van tijd moeten verdwijnen om de herinnering aan de Koude Oorlog te verminderen.