Stel je voor: een rustige woonwijk in Rijswijk, met fietspaden, speeltuinen en een supermarkt op de hoek.
▶Inhoudsopgave
Maar onder die moderne buurt ligt een geschiedenis die je adem doet stokken. Hier stond ooit een vliegbasis waar soldaten vochten tegen Duitse parachutisten, waar straaljagers van de NATO de lucht in schoten tijdens de Koude Oorlog, en waar de Koninklijke familie landde na een reis. Ypenburg is geen gewoon vliegveld uit de boeken. Het is een stuk Nederlandse geschiedenis dat nog steeds leeft — dankzij een paar lokale musea die het niet laten verdwijnen.
De slag om Ypenburg: waar het allemaal begon
Ypenburg bestaat al heel lang als naam, maar het werd pas echt bekend in 1936, toen Rijswijk zijn eigen vliegveld kreeg. In eerste instantie was het bedoeld voor sportvliegers — onschuldig genoeg.
Maar dat veranderde snel. Op 10 mei 1940, bij het begin van de Tweede Wereldoorlog, vond hier een van de felst uitgevochten slagen plaats: de Slag om Den Haag.
Duitse parachutisten probeerden Ypenburg in te nemen om de regering en de koningin gevangen te nemen. Nederlandse soldaten verdedigden het vliegveld met alles wat ze hadden. Het was bloedig, chaotisch, en uiteindelijk verloren ze het vliegveld — maar de Duitsers kregen het niet cadeau.
Na de oorlog kreeg Ypenburg een nieuwe bestemming. Het werd uitgebreid tot een serieuze militaire vliegbasis. En toen de Koude Oorlog begon, werd het een van de belangrijkste NATO-locaties in Nederland. Vanaf 1968 was het vliegveld vooral gereserveerd voor ceremoniële doeleinden en voor gebruik door de Koninklijke familie.
In 1991 werd Ypenburg definitief gesloten. De straaljagers vertrokken, de hangars leegden, en de buurt veranderde in de woonwijk die we nu kennen.
Museum Waalsdorp: waar defensie-erfgoed tot leven komt
Een van de belangrijkste plekken die de geschiedenis van Ypenburg bewaart, is Museum Waalsdorp in Rijswijk. Dit museum richt zich op de geschiedenis van TNO Defensieonderzoek in de regio, en Ypenburg speelt daarin een grote rol. Het verhaal gaat terug tot 1838, toen het Scheikundig Laboratorium in Delft werd opgericht — een van de eerste voorlopers van het defensieonderzoek in Nederland.
Die traditie is uiteindelijk terechtgekomen in Rijswijk en Ypenburg. Wat Museum Waalsdorp zo waardevol maakt, is dat het niet alleen over wapens en vliegtuigen gaat.
Het laat zien hoe defensieonderzoek Nederland heeft gevormd — van laboratoriumwerk tot de Koude Oorlog. Als je geïnteresseerd bent in hoe Nederland zichzelf beschermde tijdens de spanningen met het Oostblok, dan is dit de plek om te bezoeken.
Historische Vereniging Rijswijk: het geheugen van de buurt
Naast de grotere musea doen ook lokale verenigingen belangrijk werk. De Historische Vereniging Rijswijk houdt de Canon van Rijswijk bij, een overzicht van de belangrijkste historische gebeurtenissen uit de gemeente.
Ypenburg heeft daarin een eigen plek — en terecht. De vereniging documenteert niet alleen de slag uit 1940, maar ook de lange militaire geschiedenis die daarop volgde.
Museum Rijswijk: meer dan alleen textiel
Wat fijn is aan deze vereniging: ze vertellen het verhaal vanuit het perspectief van de buurt. Niet alleen de grote militaire strategieën, maar ook hoe het dagelijks leven eruitzag voor de mensen die naast een vliegbasis woonden. Het maakt de geschiedenis menselijk, en dat is precies wat je nodig hebt om het echt te begrijpen. Museum Rijswijk staat vooral bekend om zijn collectie papier en textiel, maar het museum besteedt ook aandacht aan de bredere geschiedenis van de gemeente. Ypenburg maakt daar deel van uit. Het museum is een fijne plek om te begrijpen hoe Rijswijk zich door de eeuwen heen heeft ontwikkeld — van een stille buitenplaats aan de Vliet tot een moderne gemeente met een zwaar militair verleden.
Het initiatief voor een museum op Ypenburg zelf
Er bestaat al lang een initiatief om een echt museum op de voormalige vliegbasis zelf te vestigen. De website vliegveldypenburg.nl roept mensen zelfs op om dit idee te steunen.
En je kunt je afvragen: is dat niet precies wat deze plek verdient?
Een plek waar je letterlijk op de landingsbaan staat, omgeven door de gebouwen die ooit soldaten en piloten huisvestten. De rijke historie van vliegveld Ypenburg gaat zelfs nog verder terug dan het vliegveld. De eerste bewoners van het gebied kwamen zo'n 5500 jaar geleden. De kust van Nederland maakte plaats voor veengebieden en polders, met buitenplaatsen en landerijen langs de Vliet.
Ypenburg ontleent zijn naam aan die oude buitenplaats. Dus als je over Ypenburg praat, praat je over duizenden jaren geschiedenis — van prehistorische bewoners tot Koude Oorlog-spanningen.
Waarom dit verhaal er toe doet
Je zou denken: het is toch allemaal lang geleden? De oorlog is voorbij, de Koude Oorlog is voorbij, het vliegveld is dicht.
Maar dat is precies het punt. Geschiedenis die niet wordt bewaard, verdwijnt. En de geschiedenis van Ypenburg is te belangrijk om te vergeten.
Het gaat om soldaten die vochten voor hun land, om de spanningen die Europa decennia lang verdeelden, en om een buurt die zichzelf heeft heruitgevonden. De lokale musea en verenigingen in Rijswijk en Den Haag zorgen ervoor dat dit verhaal niet verloren gaat.
Ze verzamelen foto's, documenten en verhalen. Ze organiseren tentoonstellingen en geven het door aan nieuwe generaties.
Zonder hen zou Ypenburg gewoon een woonwijk zijn geweest zonder verleden. Dus de volgende keer dat je door Rijswijk fietst, even stoppen. Kijk om je heen. En bedenk: hier is ooit de wereld geschiedenis geschreven.
Veelgestelde vragen
Waar komt de naam Ypenburg vandaan?
De naam Ypenburg is afgeleid van een groot landgoed dat in de 17e eeuw op de locatie stond. Dit landhuis werd in de 20e eeuw gesloopt en vervangen door een modelboerderij, die uiteindelijk de naam Ypenburg kreeg toen er een vliegveld werd gebouwd.
Waar staat Rijswijk om bekend?
Het is dus een historisch erfgoed dat de huidige buurtnaam draagt. Rijswijk staat bekend om zijn rijke historie als buitenplaats voor de adel en rijke burgers in de 16e en 17e eeuw.
Hoe oud is de wijk Ypenburg?
De stad heeft rond 1500 al vier kastelen bezat en ontwikkelde zich tot een belangrijke locatie voor de rijke bevolking van Den Haag, met prachtige kastelen en buitenplaatsen. De wijk Ypenburg is relatief jong, ontstaan in de 20e eeuw. De eerste gebieden, zoals Waterwijk en Singels, werden in de jaren '50 en '60 gebouwd, met een geleidelijke uitbreiding tot de huidige woonwijk met zo'n 12.000 woningen.
Wat zijn de problemen in Ypenburg?
Een van de zorgen in Ypenburg is de hoeveelheid hondenpoep in de openbare ruimtes, zoals wandelpaden en grasvelden. Er is een behoefte aan meer geschikte plekken waar honden kunnen spelen en uitlaten, om de leefbaarheid van de buurt te verbeteren.
Wat was de rol van Ypenburg tijdens de Tweede Wereldoorlog?
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Ypenburg het toneel van de Slag om Den Haag, een intense strijd tussen Nederlandse en Duitse troepen. De Duitse parachutisten probeerden het vliegveld in te nemen, maar de Nederlandse verdediging hield stand, ondanks de bloedige confrontatie.