Stel je voor: de wereld staat op het punt van een nucleaire oorlog. Het is oktober 1962 en de spanning tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie is ongekend hoog.
▶Inhoudsopgave
De Cuba-crisis, zo noemen we het nu, duurt zestien dagen maar voelt als een eeuwigheid.
En ja, Nederland zat ook in de gaten. Niet als hoofdrolspeler, maar zeker niet als toeschouwer. Want als NAVO-bondgenoot stond ons land wel met de deur op een kier.
Nu, 64 jaar later, is het tijd om terug te kijken. Maar wat is er eigenlijk aan de hand in Nederland als het om herdenking van de Cuba-crisis gaat? En wat kunnen we verwachten in oktober 2026?
Waarom Nederland wél betrokken was bij de Cuba-crisis
Veel mensen denken: "De Cuba-crisis? Dat was toch iets tussen Amerika en Rusland?" Klopt, maar het verhaal is breder.
Nederland was in 1962 al jaren lid van de NAVO. Dat betekende dat ons land een belangrijke plek innam in de defensiestructuur van West-Europa. En dat merkte je aan alles.
In oktober 1962 gingen de alarmbellen af. De Nederlandse krijgsmacht werd in staat van paraatheid gebracht.
Vliegtuigen stonden klaar, personeel bleef binnen en communicatielijnen naar de NAVO-hoofdkwartieren werden dubbel bemand. Het was geen oefening. Dit was echt. Maar één plek in het bijzonder speelde een cruciale rol: Vliegveld Rijswijk-Ypenburg. Dit vliegveld, gelegen in de buurt van Den Haag, was in de jaren zestig een volwaardige NATO-basis.
Het diende als centrum voor radar- en communicatieapparatuur. Vanuit hier werden luchthandelingen boven de Noordzee en het Europese vasteland in de gaten gehouden.
De locatie was strategisch gelegen en had uitgebreide ondergrondse installaties, waaronder bunkers en communicatiecentra. En dan is er nog een bijzonder detail: het callsign PA60CUB. Dit radiotelegrafiekenummer werd in de jaren zestig gebruikt door een radioamateur die actief was op deze NATO-basis.
Het nummer verwijst letterlijk naar Cuba en naar het jaar 1960, toen de spanningen tussen Oost en West begonnen op te laaien.
Het is een klein maar krappig symbool van hoe dicht de Koude Oorlog bij de deur klopte. Het domein pa60cuba.nl, dat oorspronkelijk verbonden was aan dit callsign, staat nu grotendeels stil. Maar de associatie met de militaire geschiedenis van die tijd leeft voort.
Wat er nu gebeurt met herdenking van de Koude Oorlog in Nederland
Laten we eerlijk zijn: de Cuba-crisis krijgt in Nederland niet zoveel aandacht als in de Verenigde Staten of Rusland. Er is geen jaarlijkse nationale herdenking, geen groot monument, geen dag van rouw.
Stichting Geschiedenis Vliegveld Rijswijk-Ypenburg
Toch zijn er mensen en organisaties die ervoor zorgen dat deze geschiedenis niet verdwijnt.
De belangrijkste speler is de Stichting Geschiedenis Vliegveld Rijswijk-Ypenburg. Deze stichting houdt zich bezig met het behoud en de verspreiding van de geschiedenis van het voormalige vliegveld. Ze organiseren regelmatig tentoonstellingen, lezingen en open dagen.
De Koude Oorlog en de rol van de NAVO komen hier regelmatig ter sprake, en wie zich wil verdiepen in de beste documentaires over de NAVO en de Cuba-crisis, vindt hier veel aanknopingspunten. Wat bijzonder is: de stichting werkt aan een project waarbij ze de ervaringen van voormalig personeel documenteren. Mensen die in de jaren zestig en zeventig op de basis werkten, kunnen hun verhalen nog altijd voorleggen. Die persoonlijke getuigenissen zijn onbetaalbaar.
Ze vertellen niet alleen wat er gebeurde, maar ook hoe het voelde om in die tijd te leven.
Academische aandacht voor de Koude Oorlog
De angst, de onzekerheid, maar ook het kameraadschap. Ook universiteiten dragen bij.
Zo doen onder andere de Universiteit Leiden en de Universiteit Utrecht onderzoek naar de impact van de Koude Oorlog op Nederland. Wetenschappers publiceren artikelen en boeken over de periode. Er zijn plannen voor een Centrum Geschiedenis van de NAVO, dat zich specifiek zou richten op de NAVO-geschiedenis in Nederland.
Het project staat nog in de kinderschoenen, maar de intentie is er.
Daarnaast zijn er individuele historici en schrijvers die het onderwerp een warm hart toedragen. Er bestaan Nederlandstalige boeken over de Cuba-crisis en de Koude Oorlog, maar die zijn niet altijd makkelijk te vinden. De aandacht is vaak breder: niet alleen Cuba, maar de hele Koude Oorlog als context.
Oktober 2026: wat kunnen we verwachten?
In oktober 2026 is het precies 64 jaar geleden dat de Cuba-crisis de wereld opschrikte. Dat is geen rond jubileum zoals een vijftigste of zevigste, maar juist daarom is het een mooie gelegenheid om extra aandacht te besteden aan dit onderwerp.
Herdenking op Vliegveld Rijswijk-Ypenburg
Want wacht tot 2032, het zestigste jubileum, en veel mensen die het nog hebben meegemaakt, zullen er misschien niet meer zijn. De Stichting Geschiedenis Vliegveld Rijswijk-Ypenburg heeft plannen om een bijzonder evenement te organiseren. Denk aan een herdenkingsceremonie op de plek waar het allemaal gebeurde.
Veteranen, historici, ambtenaren en gewone geïnteresseerden komen samen. Er komt een tentoonstelling met foto's, documenten en voorwerpen uit die tijd.
Landelijke aandacht
En de persoonlijke verhalen van oud-personeel staan centraal. Er zijn ook plannen voor een educatieve workshop voor scholieren. Want hoe verhaal je kinderen en jongeren over een oorlog die niet echt was, maar wel bijna?
Precies dat is de kracht van de Cuba-crisis als les: hoe dichtbij kan het misgaan, zonder dat er ook maar één kogel afgaat? Naast de lokale activiteiten in Rijswijk is er sprake van landelijke belangstelling.
Er zouden lezingen en presentaties in verschillende steden kunnen plaatsvinden. De Nederlandse publieke omroep heeft interesse getoond in een documentaire over de Cuba-crisis, met de nadruk op de Nederlandse betrokkenheid.
Als die documentaire in oktober 2026 uitkomt, kan het een enorme impuls geven aan het bewustzijn. Ook zou het nieuwe Centrum Geschiedenis van de NAVO op dat moment mogelijk al digitaal content online hebben staan. Een website met informatie, tijdlijnen, interviews en lesmateriaal zou een enorme meerwaarde zijn. Niet alleen voor historici, maar ook voor liefhebbers die Koude Oorlog-erfgoed in Nederland vastleggen, is dit een bron van inspiratie.
Waarom dit ertoe doet
Misschien vraag je je af: waarom herdenken we iets van zonder jaar geleden?
De Cuba-crisis is afgelopen, er is geen oorlog geweest, alles is goed gekomen. Waarom aandacht besteden aan iets dat niet gebeurde? Juist daarom.
De Cuba-crisis laat zien hoe fragiel vredes is. Zestien dagen stond de wereld op het punt van zelfvernietiging.
En het was niet de technologie die redde, maar de menselijke bereidheid om te praten, te luisteren en compromissen te sluiten.
Dat is een boodschap die in 2026 minstens zo actueel is als in 1962. De herdenking draait niet alleen om het verleden. Het gaar om de vraag: wat doen we nu, met de kennis en de lessen van toen? Hoe zorgen we ervoor dat we de levende verbinding met het verleden bewaren en doorgeven aan de generatie die dit niet heeft meegemaakt, zodat zij begrijpt wat er op het spel stond?
In oktober 2026 is daar een kans om dat gesprek aan te gaan. Op een voormalig vliegveld in Rijswijk, in een klaslokaal, voor de televisie, of gewoon bij de koffie.
Het maakt niet uit waar. Het gaat erom dat we het niet vergeten.