Stel je voor: het is 1955, de Koude Oorlog is in volle gang, en op een vliegveld net buiten Den Haag staan tientallen vliegtuigen op de startbaan. Jachtbommenwerpers, transportvliegtuigen, straaljagers — ze staan er allemaal. Dit was Ypenburg.
▶Inhoudsopgave
Een plek die veel mensen tegenwoordig kennen als woonwijk, maar die vijftig jaar geleden één van de drukste militaire luchthavens van Nederland was. Maar welke vliegtuigen vlogen er eigenlijk vanaf die startbaan? Laten we er eens in duiken.
Ypenburg: van civiele luchthaven tot NAVO-basis
Ypenburg begon in de jaren dertig als een bescheiden civiel vliegveld, ook wel bekend als Vliegveld Rijswijk-Ypenburg. Maar na de Tweede Wereldoorlog veranderde alles.
Nederland sloot zich aan bij de NAVO, en Ypenburg kreeg een cruciale militaire functie.
De Koninklijke Luchtmacht verhuisde een groot deel van haar operaties van Schiphol naar Ypenburg, en de basis werd uitgebreid met nieuwe hangars, werkplaatsen en radarinstallaties. Het was een plek waar de spanning van de Koude Oorlog tastbaar was — letterlijk.
De militaire vloot: het hart van Ypenburg
De meeste vliegtuigen die vanuit Ypenburg vlogen, waren militair. De Koninklijke Luchtmacht had er diverse squadrons gestationeerd, en ook andere NAVO-landen maakten regelmatig gebruik van de faciliteiten.
De Havilland DH.114 Heron
Hieronder de belangrijkste types. De Havilland Heron was een van de eerste vliegtuigen die op Ypenburg gestationeerd werd na de oorlog.
De Douglas C-47 Skytrain (Dakota)
Dit viermotorige transportvliegtuig werd vooral gebruikt voor personeelsvervoer en lichte transporttaken. Het was geen spectaculair toestel, maar wel betrouwbaar en geschikt voor de korte en middellange afstanden waarvoor het ingezet werd. De Heron was een typisch voorbeeld van de Britse invloed op de Nederlandse luchtmacht in die periode.
De Dakota was dé transportvliegtuig van de naoorlogse periode. Deze robuuste tweemotorige vliegtuig werd door de Koninklijke Luchtmacht op Ypenburg gebruikt voor het vervoer van personeel, materieel en gewonden.
De Gloster Meteor
De C-47 was overal — en dus ook op Ypenburg. Het was een eenvoudig te onderhouden toestel dat bijna onverwoestbaar leek. De Dakota was de ruggengraat van het militaire transport in die jaren. De Gloster Meteor was het eerste straaljachtvliegtuig van de Koninklijke Luchtmacht, en ook op Ypenburg was dit toestel te vinden.
De Meteor was een Brits ontwerp en werd vanaf de vroege jaren vijftig ingezet als jachtvliegtuig.
De Hawker Hunter
Het was geen snelheidswonder — later zou dat de Starfighter wel worden — maar het betekende een enorme sprong vooruit ten opzichte van de oude propellervliegtuigen. De Meteor gaf de Nederlandse luchtmacht voor het eerst echte straaljachtcapaciteit. De Hawker Hunter was een Brits jachtvliegtuig dat in de jaren vijftig en zestig op Ypenburg werd ingezet.
Het was een slank, snel en wendbaar toestel dat gebruikt werd voor luchtverdediging. De Hunter was populair bij piloten vanwege zijn vliegprestaties en betrouwbaarheid.
De Lockheed F-104 Starfighter
Op Ypenburg maakte de Hunter deel uit van de verdedigingsinrichting van West-Europa tegen mogelijke luchtaanvallen van het Oostblok. En dan komen we bij de ster van de show: de Lockheed F-104 Starfighter. Deze Amerikaanse supersonische jachtvliegtuig werd in de jaren zestig op Ypenburg gestationeerd en was een van de meest geavanceerde toestellen van zijn tijd.
De Starfighter kon Mach 2 bereiken — twee keer de geluidssnelheid — en was ontworpen om hoge vijandelijke bommenwerpers te onderscheppen. Het was een indrukwekkend, maar ook gevaarlijk vliegtuig.
De North American F-86 Sabre
De F-104 had de bijnaam "Widowmaker" vanwege het hoge aantal ongelukken. Op Ypenburg was de Starfighter onderdeel van de 322e en 323e jachtvliegtuig squadron.
De F-86 Sabre was een Amerikaans gevechtsvliegtuig dat ook op Ypenburg werd ingezet. De Sabre was al bewezen gevecht in de Korea-oorlog en werd door de Koninklijke Luchtmacht gebruikt als dagjachtvliegtuig. Het was een solide, betrouwbaar toestel dat goed presteerde bij lage en middelhoge vlieghoogtes.
De Hawker Siddeley Nimrod
De Sabre was een belangrijk onderdeel van de luchtverdediging van Nederland in de jaren vijftig. De Hawker Siddeley Nimrod was een Brits maritiem patrouillevliegtuig dat ook vanuit Ypenburg opereerde.
De Nimrod was ontworpen voor langeafstandspatrouilles boven de Noordzee en de Atlantische Oceaan. Het toestel was uitgerust met geavanceerde radar en sensoren om onderzeeërs en schepen te detecteren. De Nimrod speelde een belangrijke rol in de NAVO-maritieme verdediging tijdens de Koude Oorlog.
Civiele vluchten op Ypenburg
Hoewel Ypenburg vooral een militaire basis was, ontdek je in de geschiedenis van vliegveld Ypenburg hoe er ook civiele vliegtuigen vanaf de luchthaven vlogen.
De Douglas DC-3
In de jaren vijftig was Ypenburg nog steeds een belangrijk knooppunt voor de KLM. De DC-3 was het werkpaard van de KLM in de vroege jaren vijftig. Dit betrouwbare passagiersvliegtuig werd gebruikt voor binnenlandse en korte internationale vluchten.
De Douglas DC-6
De DC-3 was al een oud toestel op dat moment, maar nog steeds zeer geschikt voor de korte routes waarvoor het ingezet werd. De Douglas DC-6 was een groter en moderner passagiersvliegtuig dat door de KLM op Ypenburg werd gebruikt voor langere internationale vluchten.
De Lockheed Constellation
De DC-6 bied meer comfort en bereikte grotere afstanden dan de DC-3.
Het was een belangrijk toestel voor de groeiende internationale vluchten van de KLM in de jaren vijftig en zestig. De Lockheed Constellation was het luxevliegtuig van de KLM. Met zijn karakteristieke driestamige staart en gestroomlijnde romp was de Constellation een icoon van de vroege luchtvaart. Op Ypenburg werd de Constellation gebruikt voor langeafstandsvluchten naar bestemmingen in Azië en Amerika. Het was het toestel waar passagiers naar verlangden — comfortabel, snel en betrouwbaar.
De ondersteunende vloot
Naast de grote namen waren er ook talloze kleinere vliegtuigen actief op Ypenburg. Trainingsvliegtuigen zoals de North American T-6 Harvard werden gebruikt voor de opleiding van nieuwe piloten, onder toezicht van de officieren die de basis leidden.
Communicatievliegtuigen zorgden voor het berichtenverkeer tussen verschillende militaire basis. En helikopters — in opkomst in die periode — werden ingezet voor reddingsmissies en verkenningsvluchten.
Het einde van een tijdperk
In de jaren zeventig veranderde de situatie. De KLM verhuisde haar operaties naar Schiphol, en de militaire eenheden op Ypenburg werden tijdens de Koude Oorlog geleidelijk afgebouwd.
In 1973 werd de basis officieel gesloten, en het terrein werd omgevormd tot de woonwijk die we nu kennen. De startbaan verdween, de hangars werden afgebroken, en er kwamen huizen en scholen. Maar de geschiedenis leeft voort.
Als je vandaag de dag door de wijk Ypenburg loopt, loop je over wat ooit de startbaan was.
En als je even stilstaat bij de naam "Vliegbasis" of "Pilotenhof", dan weet je: hier stonden ooit vliegtuigen klaar om op te stijgen. Vliegtuigen die een cruciale rol speelden in de verdediging van Nederland en West-Europa. De Dakota's, de Meteors, de Hunters, de Sabres, de Starfighters — ze zijn allemaal vertrokken. Maar hun verhaal is niet vergeten.