Stel je voor: het is 1962, de Koude Oorlog op zijn hoogtepunt, en ergens in een bunker luistert een militair gefascineerd naar een kabbelend signaal op zijn kortegolfradio.
▶Inhoudsopgave
Dat signaal reisduizenden kilometers via de ionosfeer, van een geheime zender in Rusland naar een antenne in Nederland. Klinkt als een film? Het was werkelijkheid.
En weet je wat? In 2026 kun je dat nog steeds doen. Niet met dezelfde spanning over natuurlijk, maar de frequenties waarlangs die geschiedenis zich afspeelde, zijn er nog steeds. Laten we er eens in duiken.
Waarom kortegolfradio zo bijzonder is geweest
Kortegolfradio, dat zijn de frequenties tussen 3 MHz en 30 MHz, was decennia lang de manier om over enorme afstanden te communiceren. Geen satellieten nodig, geen internet, gewoon radiogolven die kaatsen tussen de aarde en de ionosfeer.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog en vooral tijdens de Koude Oorlog was kortegolfradio van levensbelang.
NAVO en Warschaupact gebruikten het voor militaire berichten, maar ook voor inlichtingenwerk. Luisteren naar de ander was net zo belangrijk als zelf uitzenden. Neem bijvoorbeeld de Nederlandse radiocultuur.
Callsigns zoals PA60CUB, verbonden aan operaties op voormalige vliegvelden zoals Rijswijk-Ypenburg, deel van een NATO-basis. Dat zijn geen abstracte letters en cijfers, dat zijn sporen van een tijd waarin Nederland een frontlinie was in een wereldwijde conflict. Vandaag de dag zijn veel van die frequenties nog steeds activeerbaar, en voor de historisch geïnteresseerde is dat goud waard.
Welke frequentiebanden zijn er nu nog actief?
Goede vraag. Niet alles wat ooit bestond, is nog in gebruik.
De 160-meter band (1,8 – 2,0 MHz)
Maar er is best een hoop over. Hieronder de belangrijkste banden en wat je er in 2026 nog van kunt verwachten.
De 80-meter band (3,5 – 3,8 MHz)
Dit is de laagste kortegolfband die nog door radioamateurs wordt gebruikt. Historisch gezien was dit de band waarop in de vroege twintigste eeuw de eerste langeafstandsverbindingen tot stand kwamen. In 2026 is het nog steeds een levendige band, vooral 's nachts.
Voor de historische liefhebber: hier hoor je nog de sfeer van de allereerste radio-ervaringen. Deze band was tijdens de Koude Oorlog enorm belangrijk voor Europese communicatie. Veel militaire en civiele stations werkten hierop. Tegenwoordig is het vooral een populaire band onder radioamateurs, maar je komt er nog regelmatig historische uitzendingen en speciale evenementen op tegen, zoals wanneer je deelneemt aan een Koude Oorlog-herdenkingsuitzending.
De 40-meter band (7,0 – 7,2 MHz)
Dit is misschien wel de meest historisch geladen band. De frequentie rond de 7 MHz werd massaal gebruikt voor militaire communicatie tijdens de Koude Oorlog.
Denk aan de beruchte numbers stations, mysterieuze zenders die reeksen cijfers uitzonden voor spionnen over de hele wereld. Hoewel veel van die stations inmiddels zijn stopgezet, zijn er nog altijd liefhebbers die erop jagen.
De 20-meter band (14,0 – 14,35 MHz)
En af en toe, heel af en toe, hoor je er nog een. De 20-meter band is de internationale wereldberoemdheid onder kortegolfluiisteraars. Deze band, die centraal stond in de kortegolfbanden die radioamateurs in de jaren 60 het meest gebruikten, was cruciaal voor NAVO-communicatie en wordt nog steeds intensief gebruikt.
Op 14,1 MHz vind je regelmatig internationale uitzendingen, van zowel commerciële stations als amateurradio-operators.
De 15-meter band (21,0 – 21,45 MHz)
Als je historisch geïnteresseerd bent en vanuit Nederland de wereld wilt bereiken met een simpele ontvanger, is dit je band. De frequentie rond 21 MHz was een van de belangrijkste voor langeafstandscommunicatie tijdens de Koude Oorlog. Het signaal reisde gemakkelijk van West-Europa naar Noord-Amerika of Azië.
In 2026 is deze band vooral actief bij goede zonneactiviteit, maar wanneer de ionosfeer meewerkt, is het magisch. Je kunt dan nog steeds stations ontvangen die via dezelfde routes communiceerden als vijftig jaar geleden.
Specifieke historische frequenties die je moet kennen
Naast de algemene banden zijn er enkele specifieke frequenties die een bijzondere betekenis dragen: 5,975 MHz: Deze frequentie werd gebruikt door Radio Moscow, het stem van de Sovjet-Unie naar de wereld.
Hoewel de originele uitzendingen zijn veranderd, zijn er nog steeds Russische internationale uitzendingen op naburige frequenties. 9,570 MHz: Hier zond de BBC World Service jarenlang uit naar Oost-Europa. Een frequentie die symboolstond voor vrije informatie achter het IJzeren Gordijn.
De uitzendingen zijn inmiddels veranderd, maar de frequentie blijft een historische marker.
11,760 MHz: Voice of America gebruikze deze frequentie intensief voor uitzendingen naar de Sovjet-Unie en andere communistische landen. Nog steeds vind je hier internationale uitzendingen. 6,195 MHz: Deze frequentie werd gebruikt door Radio Nederland Wereldomroep, het internationale radiostation van Nederland. Hoewel Radio Nederland inmiddels is opgeheven, blijft deze frequentie een symbool van Nederlandse internationale uitstraling.
Hoe luister je er in 2026 nog naar?
Gelukkig hoef je geen militaire ontvanger uit de jaren zestig meer te hebben. Tegenwoordig kun je met een Software Defined Radio, kortweg SDR, al het mogelijke ontvangen met je laptop. Apparaten zoals de RTL-SDR zijn voor een paar tientjes te koop en geven je toegang tot militaire en amateurfrequenties uit de Koude Oorlog.
Websites als SDRspace bieden zelfs online toegang tot kortegolfontvangers over de hele wereld, dus je hoeft zelfs geen apparatuur te kopen.
Verder zijn er organisaties als de VERON, de Vereniging voor Experimenteel Radio Onderzoek Nederland, die actief bezig zijn met het behouden van de kortegolftraditie. Ze organiseren regelmatig evenementen, zendamateur-examens en zijn een goudmijn aan kennis voor wie serieus geïnteresseerd raakt.
Wat betekent dit voor de toekomst?
Kortegolfradio zal waarschijnlijk nooit helemaal verdwijnen. Zolang er mensen zijn die gefascineerd zijn door de geschiedenis van communicatie, zolang er radioamateurs zijn die de traditie in stand houden, en zolang de ionosfeer blijft doen wat hij doet, zullen deze frequenties relevant blijven.
Voor de historisch geïnteresseerde is kortegolfradio geen nostalgie, het is een levend document.
Elke frequentie vertelt een verhaal over oorlog, vrede, censuur en de menselijke drang om te communiceren, ongeacht de afstand. Dus als je ooit hebt gewild luisteren naar de stemmen van het verleden, begin dan nu. De golven zijn er nog. Je hoeft alleen maar te luisteren.